Drogi Kolego!

Przed chwilą wróciłam z centrum mojego ukochanego miasta. Wokół kolorowe ulice, sklepy pełne wszelakich towarów, kawiarenki zapełnione roześmianą i na pozór beztroską młodzieżą. Jak to dobrze, że żyję w tak urządzonym świecie, a większe problemy pozostawiam na ogół rodzicom.

Często nachodzą mnie liczne rozterki i wątpliwości. Dlaczego właśnie ja żyję w tak spokojnym i poukładanym świecie, podczas gdy inni nasłuchują wycia syren, odgłosów strzelaniny, śpią w piwnicach i schronach. Dlaczego nasz świat, porównywany do jednej wielkiej, globalnej wioski, jest pełen takich sprzeczności? Dlaczego dla jednych jest spokojny, beztroski i bajecznie kolorowy - podczas gdy dla innych jest mroczny i pełen cierpienia? Dlaczego zamykano ludzi w obozach koncentracyjnych? Dlaczego były Auschwitz, Kołyma i dziś jest Kosowo?

***

Współczesny świat. Niezwykle bujny rozwój nauki i techniki. Poznajemy coraz nowe obszary życia, nie tylko na naszym globie. Wszystko staje się łatwiejsze, przyjemniejsze i mniej uciążliwe...

Współczesny świat ma niestety również drugie oblicze. Składają się na nie różne ludzkie dramaty, małe i wielkie. Wokół szerzą się agresja, dyskryminacja i nienawiść. Wybuchają coraz to nowe wojny i konflikty na tle etnicznym, rasowym czy religijnym...

Codziennie oglądając telewizyjne "Wiadomości" stajemy się świadkami wybuchów podkładanych przez terrorystów bomb, kolejnych porwań zakładników, bezczeszczenia grobów czy pomników pamięci. Oglądamy dramat tysięcy uchodźców, których nagle pozbawiono domów, ojczyzny i ludzkiej godności. Jesteśmy świadkami nalotów, masakry niewinnej ludności i tak potwornych zniszczeń...

Świat nagle traci swój urok i malowniczość. Te brutalne akty są inspirowane przez ruchy ideologiczne propagujące wyższość jednych nad drugimi. Przykładem są Bałkany, Bliski Wschód, Afryka i Azja, kraje byłego Związku Sowieckiego, Północna Irlandia... Kraje odległe i te nam bliskie.

Współczesny świat. Z jednej strony, przytulny pokój z telewizorem - oknem na świat - domowe zacisze i w miarę dostatnie życie, a z drugiej - huk bomb, odgłosy strzelaniny, czystki etniczne, szerzący się głód, przepełnione obozy dla uchodźców i ludzka nędza...

Nie mówmy tylko, że to tak daleko i nic nas nie obchodzi.

Gdzie to zło się rodzi? Gdzie ma swoje początki? Dlaczego Auschwitz, dlaczego Kołyma, dlaczego Kosowo?

***

Nie odważę się rozważać skomplikowanego układu sił, zbieżności czy rozbieżności interesów mocarstw, globalnej sytuacji międzynarodowej, gdyż moja wiedza na ten temat jest zbyt uboga i zbyt powierzchowna.

Popatrzmy jednak bliżej, na nasze własne podwórko, na naszą szkołę, ulicę czy środowisko. Może to tu właśnie powstaje przyczyna przyszłych zadrażnień, konfliktów, aktów przemocy i ludzkich dramatów. Pewne nie zdajemy sobie z tego sprawy, szukając jej znacznie dalej. Może po prostu tak jest wygodniej i bezpieczniej. Zastanów się...

STEREOTYP, UPRZEDZENIE, MIT tworzą uproszczony obraz osób, grup czy całych społeczeństw. Zdaniem psychologów, stereotyp to trwały zespół przekonań odnoszący się do jakiejś grupy i uogólniany na wszystkich jej członków. Prof. Janusz Czapiński pisze:

Stereotyp więc to fałszywy obraz osób żyjących obok nas, obraz często utrwalany przez wieki. Mity bazują na naszej niewiedzy, powielane przez lata stają się z biegiem czasu swoistą prawdą, w którą wielu, niestety, wierzy.

Spójrzmy prawdzie w oczy - z czym kojarzy się na przykład Cygan, zwany też Romem, Rumun, Rosjanin, Ukrainiec, Serb, Albańczyk, Czech, Niemiec, Arab czy Żyd... Murzyn czy Azjata, człowiek inny niż my... Od stereotypu już niedaleka droga do ewentualnych awantur, waśni czy nawet pogromów. Wystarczy jedna iskra - pomówienie, plotka - a rozpala się płomień nienawiści.

My, Polacy, często odwołujemy się do naszej gościnności i tolerancji, przypominając przykłady z historii - arian, wieki współżycia z Żydami i ich kulturą, historyczne stosunki z Litwinami itd. Rażą nas uogólnienia typu: "Polak to pijak, antysemita, który kradnie w niemieckich supermarketach", oburzamy się na osławione "Polish jokes", wymierzone w naszą godność narodową i dumę. Denerwują nas jednocześnie przebywający w Polsce obcokrajowcy; oskarżamy ich często o rozboje, kradzieże, pokątny handel na targowiskach i szerzenie wszelkiego zła. Jak zatem powstają stereotypy, powielane także przez młode pokolenie?

Każdy niemal naród ma swoich, często wyimaginowanych wrogów, na których stara się zrzucić winę za wszelkie swoje niepowodzenia. Jak łatwo ludzi - całe społeczeństwa, narody - przeciwstawić innym, skłócić, wykorzystać do załatwienia swoich interesów! Jak łatwo wtedy doprowadzić do konfliktu! Stąd już prosta droga do przesiedleń i czystek etnicznych, do obozów i zsyłek - do Auschwitz, Kołymy i dzisiejszego Kosowa.

Jakie są przyczyny zła, jak mu zaradzić?

Główna przyczyna, to, moim zdaniem, nieznajomość kultur innych niż nasza. Wygodniej i łatwiej kojarzyć nam innych z zasłyszanym kiedyś żartem czy powtarzaną opinią, że kradną, są brudni, leniwi, agresywni itd.

Należy uczynić wszystko, aby się lepiej wzajemnie poznać. To zapewne proces długi i nie zawsze łatwy. Nie łudźmy się, że każdy z nas od razu pozbędzie się swoich zakorzenionych od pokoleń uprzedzeń, stereotypów czy mitów, które często są podsycane przez kłopoty dnia codziennego. Przełamujmy więc bariery w myśleniu, dając wiarę historycznym faktom, a nie mitom. Szczególna rola winna tutaj przypadać szkole. Wiele dobrego w tej dziedzinie czynią już różne organizacje pozarządowe, grupy młodzieżowe czy fundacje. Można jeszcze zrobić tak wiele...

Mogą to być na przykład wspólne spotkania dzieci i młodzieży, z udziałem grup z różnych krajów - biednych i bogatych. Mogą to być młodzieżowe konferencje, seminaria, wyjazdy, większa wymiana kulturalna, specjalne programy w szkołach.

Budując nowoczesne społeczeństwo, musimy ułatwić młodym wzajemne poznanie się. Włożony w takie programy każdy grosz przyniesie ogromne korzyści, często niewymierne. Może znikną wówczas pewne stereotypy czy uprzedzenia, zmieni się postawa wielu młodych, którzy już za kilka może lat budować będą nowy porządek świata.

Nie obawiajmy się otwarcia na innych, próbujmy zrozumieć poglądy i postawy inne niż nasze. Świat przecież jest dlatego taki ciekawy, że każdy z nas jest tak inny...

Zapytasz pewnie, jaki to ma związek z Oświęcimiem, Kołymą czy Kosowem.

To właśnie stereotypy, mity i uprzedzenia wykorzystali politycy. Na ich bazie skonstruowali ideologię, pociągając za sobą tłumy. Ludziom wskazali "innych" jako sprawców wszelkich nieszczęść. Potem tych "innych" zaczęto zsyłać do gett i obozów koncentracyjnych oraz mordować. Taka jest geneza Auschwitz, Kołymy i dzisiejszego Kosowa - wyrzutu sumienia współczesnej Europy.

Proszę, napisz, czy podzielasz mój punkt widzenia.

Łączę pozdrowienia                                

Maria