Foto: Philippe Lissac

Wróciliśmy więc z naszego niezwykłego spotkania w Auschwitz-Birkenau i bezzwłocznie chcę podzielić się z Wami na gorąco wrażeniami z tego wydarzenia historycznego, w którym każde z nas ma swój udział. To, co się wydarzyło w ciągu tych trzech dni, kiedy to spotkało się 500 Żydów i Arabów z Izraela, Francji i Belgii - jeszcze parę miesięcy temu wydawało się niemożliwe, tylko "na papierze". Wydawało się nie do pojęcia - i zresztą wielu w to nie wierzyło, uważając ten projekt za całkowicie utopijny, a nawet niebezpieczny. Ale przecież tylko ci, którzy nie boją się ryzykować, popychają świat do przodu. Jednym z nich jest Emile Shoufani - który prowadzi swoich żydowskich i arabskich braci tam, gdzie ani jedni ani drudzy nie ośmielali się dotychczas wybrać, obawiając się znaleźć w sytuacji ewidentnej słabości.

Oto przeżycia, które nam ofiarował: patrzeć jak wspólnie płacze w solidarnym bólu imam i osoba uratowana z obozu [survivor], słuchać jak młodzi muzułmanie i młodzi izraelscy Eclaireurs dają świadectwo swoim uczuciom prawdziwej przynależności do tej samej rodziny, odczuwać identyczny dreszcz braterstwa, przechodzący naszą grupę wieloetniczną, wielonarodowościową i wielowyznaniową w momencie głośnego wyczytywania ofiar Shoah przez głosy żydowskie i arabskie. I wszyscy mieliśmy na ustach jedno słowo: dziękuję, Toda, Choukran.

Foto: Philippe Lissac

Dlaczego to "dziękuję" - skoro byliśmy wszyscy zlodowaciali, zastygli ze zgrozy przez poziom nieludzkiego zła, o którym świadczy to miejsce? Ponieważ to doświadczenie, istniejące poza historią i nawet poza emocjami, stało się balsamem na ranę stale otwartą, którą jest Auschwitz dla ludzkości. W obliczu tego totalnego koszmaru czuliśmy, że nie odszedł on zupełnie w przeszłość, że nie dotyczy tylko jednego narodu, ale rani nas wszystkich niezwykle osobiście; odczuliśmy - zachłystując się równocześnie smutkiem - coś, co wydawało się zadośćuczynieniem. W tradycji żydowskiej jest słowo - tikkoun - które określa powołanie człowieka, zajmującego się "naprawianiem" i "sklejaniem" rozdartej na kawałki ludzkości; moi żydowscy przyjaciele niech mi wybaczą, że po swojemu je tu użyję: wydaje mi się, że przeżyliśmy gigantyczny tikkoun.

Uratowani z Shoah, którzy przyjechali z Francji, wszyscy potwierdzili: nigdy od 60 lat nie odczuli tak wyraźnie, że byli świadkami nieszczęścia, które dotknęło całą ludzkość, nie tylko Żydów. A Szlomo Venezia, który przyjechał z Rzymu, ostatni żyjący w Europie członek "Sonderkommando" - ten, który patrzył na rzeczy, których ludzkie oczy nie powinny oglądać, który znał potworną rzeczywistość komór gazowych, on miał w oczach światłość świadczącą o "naprawie" którą przeżywał. Ta światłość, jak i słowa świadków, którzy zgodzili się nam towarzyszyć, szczególnie w kontekście obecności paruset Arabów, to było według mnie największe zwycięstwo.

Foto: Philippe Lissac

Nie jedyne zresztą, bo to wydarzenie ma również wymiar obywatelski, którego efekty nie są jeszcze wymierne: izraelska opinia publiczna, tak żydowska jak i arabska, będzie zapewne poruszona tym wydarzeniem, relacjonowanym obszernie przez krajowe media; po raz pierwszy ukazała się arabska riposta na plagę antysemityzmu, która zaraziła zbyt wiele krajów arabskich. Także we Francji stosunki arabsko-żydowskie nie będą już takie same, niewątpliwie coś się zmieni w społecznościach, coś co obecnie nie jest jeszcze dostrzegalne, ale co w przyszłości może zmienić naturę debaty - przenieść ją na poziom wartości niezbywalnych dla Republiki.

W czasie tego pobytu dowiedzieliśmy się o przyznaniu Nagrody UNESCO "Edukacja dla Pokoju" (zresztą dzięki naszemu przyjacielowi profesorowi Mohamedowi Arkoun, który nie mógł być z nami z powodu strajków) Emilowi Shoufaniemu - co spowoduje, że jego słowa będą słyszane znacznie dalej i szerzej, na międzynarodowym poziomie. A szczególnie, że pamięć Shoah - poprzez to spotkanie - osiągnęła wymiar uniwersalny, jaki prawdopodobnie dotychczas nie pojawił się w świadomości: fakt, że wzięli w nim tak liczny udział Arabowie, przywrócił właściwy wymiar temu ludobójstwu, którego nie można analizować li tylko jako zbrodni przeciwko narodowi żydowskiemu - ale jako próby zabójstwa idei ludzkości jako takiej.

Oto dlaczego chciałem tam być osobiście, będąc zaangażowany w bój toczony przez Emila Shoufaniego. Jestem szczególnie dumny z postawy naszej delegacji - czyli młodzieży francuskiej i belgijskiej, która reprezentowała część uczestników frankofońskich. Nikt nie przekroczył określonych zasad postępowania, które sobie narzuciliśmy, a szczególnie tego specyficznego "zakrętu" jakim są problemy polityczne, międzywyznaniowe czy międzywspólnotowe. To zakręt, który dla wielu był z zasady niezwykle trudny do ominięcia - ale który na miejscu okazał się oczywiście niepotrzebny: nikt nie miał najmniejszej ochoty na spory, tak bardzo było dla nas jasne, że sprawa dla której wszyscy przyjechaliśmy na to spotkanie, znajdowała się gdzie indziej, na zupełnie innym poziomie.

Foto: Xavier Nataf

Zawsze wiedzieliśmy, że nie zmierzamy ku negacji spraw politycznych - ale ku ich innemu usytuowaniu. Co do konkretnych konsekwencji tego wydarzenia, zależą od nas, od tego - co teraz zrobimy. Ani Emile Shoufani, ani ja (rozwijając jego inicjatywę we Francji), nie zamierzaliśmy nigdy wywrócić do góry nogami kuli ziemskiej. Możliwe też, że informacje o wydarzeniach tak we Francji jak i na Bliskim Wschodzie, będą jutro smutniejsze niż wczoraj. Ale my pracowaliśmy dla pojutrza.

Oczywiście, nasz tikkoun - jakkolwiek był intensywny - jest nieproporcjonalny do tego nieludzkiego zła, jakiego ludzie dopuścili się w Auschwitz, do jakiego ludzkość jest stale jeszcze zdolna... Mimo to: wspólnie poruszyliśmy góry i nikt już nie może powiedzieć, że porozumienie między Żydami i Arabami nie jest możliwe. To się stało.