Na końcu kolumny styranych kobiet-więźniarek, wypędzonych z baraków Birkenau, wlokły się chore i ciężarne, pozbawione elementarnej opieki lekarskiej. Te wynędzniałe, cierpiące ludzkie szkielety, odziane w nader skromne okrycie, głodne od wielu miesięcy, ściskając pod pachą chwycony bochenek czarnego i czerstwego chleba, z wielkim trudem brnęły po zaspach śniegu. Często potykały się o leżące zmarznięte i ośnieżone trupy więźniów.

Pamiętam, jak wieczorem pierwszego dnia dochodziłyśmy do jakiejś osady. Przed nami ciemną sylwetką rysowało się wzgórze, a na nim oświetlony dom.

Nagle usłyszałyśmy krzyki więźniarki, opanowanej przez porodowe bóle. Nie mogąc iść dalej, zeszła do rowu i przysiadła. Ogarnęło nas przerażenie. Nie mogłyśmy udzielić jej żadnej pomocy, bo niczym nie dysponowałyśmy, a poza tym nie wolno było zatrzymywać się. Matka ciężarnej chciała zostać przy swojej rodzącej córce, ale odepchnięta przez esesmana, zrozpaczona poszła do szeregu kolumny.

Dziewczynka - więźniarka obozu Auschwitz

Z koleżanką Heleną Pachecką (nr 88202) żyłyśmy nadzieją, że ciężarna pozostanie w tym rowie i pod osłoną nocy zdoła doczołgać się do opodal stojącego domu, gdzie chyba znajdzie się człowiek, który jej pomoże

Jednak hitlerowscy złoczyńcy nie darowali nawet rodzącej kobiecie! Po przejściu kilkunastu kroków usłyszałyśmy strzały esesmana, który zamordował rodzącą kobietę i dziecko w jej łonie. Było to dla nas - zwłaszcza ciężarnych - straszne przeżycie!!!

Źródło: APMAB. Zespół Oświadczenia, t. 91, k. 10. Relacja byłej więźniarki KL Auschwitz nr 87947 Aliny Cielemięckiej-Naciążek, która sama ciężarna, dołączona została do marszu pieszego.

W dniu 18 stycznia wieczorem, gdy z oddali wyraźnie słyszalny był głuchy odgłos artylerii frontowej, popędzono naszą kolumnę zmieszaną z dorosłymi więźniami do obozu I w Oświęcimiu. Po drodze w pobliżu wartowni przy bramie płonęły ogniska z dokumentacją zamordowanych; palono tzw. totenmeldungi (księgi śmierci). (...) W mroźną, roziskrzoną noc styczniową wyruszył pochód śmierci drogą śląską na zachód, konwojowany przez idących po bokach kolumny esesmanów z karabinami w rękach. Po paru kilometrach marszu na poboczach drogi mijaliśmy co chwila trupy zastrzelonych kobiet, przed nami bowiem pędzono więźniarki i te, którym sił zabrakło, zostały zabite na drodze. (...)

Rano marsz trwał nadal. Do dziś jeszcze mam w oczach wstrząsający widok leżącego w poprzek szosy ciała kobiety z roztrzaskaną czaszką. Musieliśmy je przeskakiwać, a samochody wojskowe przejeżdżały po nim. (...)

Po całodziennym marszu późnym wieczorem wpędzono nas do wielkiej stodoły, gdzie, śmiertelnie zmęczeni, zasnęliśmy kamiennym snem. Jeszcze było ciemno, gdy rano zerwano nas w dalszą drogę. Miałem wielkie kłopoty z wciągnięciem na nogi przemarzniętych kamaszy, kosztowało mnie to wiele wysiłku. I znów długi pochód nędzarzy brnął zaśnieżoną śląską drogą przez cały dzień, zatrzymując się na dwa lub trzy krótkie odpoczynki. Noc spędziliśmy podobnie w jakiejś zagrodzie, by skoro świt wyruszyć dalej.

Chłopiec - więźnień obozu Auschwitz

Po południu dotarliśmy na małą stację kolejową (prawdopodobnie Wodzisław) i tu po przebyciu pieszo około 80 kilometrów wtłoczono nas po przeszło 100 osób do odkrytych węglarek. (...) Dopiero późną nocą transport ruszył naprzód, ale nie ujechał zbyt daleko; wkrótce zatrzymał się na jakiś czas, a następnie przez parę godzin kontynuował bieg w przeciwnym kierunku. Nazajutrz pociąg nie posunął się ani o kilometr. W nocy powtórzył eskapadę, jak poprzednio. W dzień znów sytuacja wyglądała podobnie.

Zdawaliśmy sobie sprawę z tragizmu naszej sytuacji, wielu z nas nie miało już ani kęsa chleba, po wagonach zaś chodzili esesmani pytając: "Wieviel Tote?". Zastanawialiśmy się nad tym, czy nie lepiej będzie wyskoczyć z wagonu i zginąć od kuli, niż umrzeć śmiercią głodową. Wreszcie nocą pociąg ruszył i rano, w siódmym dniu ewakuacji zatrzymał się na większej stacji na terenie Czechosłowacji (Bogumin). Tu mieszkańcy miasta wrzucili nam do wagonu kilka bochenków chleba, co wybitnie pokrzepiło nasze siły. Tego dnia transport jechał pełną parą, humory nam się poprawiły, po kilku godzinach znajdowaliśmy się na terenie Austrii. (...) Dnia 25 stycznia 1945 roku po południu transport dotarł na stację w Mauthausen. Z trudem wywlekliśmy się z wagonów i ruszyliśmy przez miasto ciężką drogą pod górę w stronę obozu, opluwani i obrzucani kulami ze śniegu przez brunatną młodzież z Hitlerjugend.

Źródło: Lech Szawłowski, Z przeżyć warszawskich dzieci w obozach hitlerowskich. "Przegląd Lekarski - Oświęcim" 1972 nr 1, ss. 161-162. Wspomnienia 12-letniego chłopca Leszka Szawłowskiego, byłego więźnia obozów koncentracyjnych: Auschwitz-Birkenau nr 192799, Mauthausen i Melk.

Dzieci wyzwolone w KL Auschwitz 27.01.1945 roku. Fotografie wykonane zaraz po oswobodzeniu obozu, przedstawiające uratowane dzieci, zachowane obiekty obozowe związane z ich losem oraz rzeczy dzieci pomordowanych.